PORTAL RASMI
JABATAN PERDANA MENTERI
AGENSI PENGURUSAN BENCANA NEGARA
JABATAN PERDANA MENTERI
AGENSI PENGURUSAN BENCANA NEGARA
JABATAN Meteorologi Malaysia menjangkakan rakyat Malaysia akan terus berdepan dengan isu jerebu sehingga penghujung September 2026.
Fenomena ini bukan sekadar gangguan kesihatan sementara, tetapi krisis ekologi yang menjejaskan banyak sistem semula jadi seperti habitat hidupan liar, aktiviti pendebungaan, penghijrahan burung, malah imej negara di mata dunia.
Monsun Barat Daya yang membawa cuaca panas dan kering menjadikan asap jerebu terperangkap di atmosfera, sementara hujan hanya akan kembali apabila fasa peralihan monsun bermula.
Keadaan ini menuntut perhatian serius kerana jerebu bukan lagi sekadar masalah alam sekitar, tetapi ujian kepimpinan ekologi Malaysia di peringkat serantau.
Mengapa jerebu masih berulang saban tahun? Jawapannya terletak pada gabungan faktor rentas sempadan dan aktiviti tempatan.
Kebakaran hutan dan tanah gambut di Sumatera serta Kalimantan menghasilkan asap tebal yang dibawa angin Monsun Barat Daya ke Malaysia.
Tanah gambut yang kaya karbon menjadikan api sukar dipadamkan kerana ia terus menyala di bawah permukaan.
Di dalam negara, pembakaran terbuka haram oleh pihak tidak bertanggungjawab menambah beban pencemaran, manakala pelepasan industri dan kenderaan meningkatkan kepekatan zarah halus (PM2.5) di bandar.
Cuaca ekstrem panas berpanjangan pula menjadikan kawasan mudah terbakar, mempercepatkan lagi krisis ini.
Data Jabatan Alam Sekitar pada 29-30 Ogos 2026 menunjukkan sebanyak 1,211 titik panas telah dikesan di rantau selatan ASEAN. Angka ini mencerminkan situasi kritikal jerebu rentas sempadan yang sedang melanda negara.
Langkah kawalan domestik seperti larangan pembakaran terbuka, operasi pembenihan awan, dan sistem amaran awal titik panas memang penting, tetapi jelas tidak mencukupi.
Jerebu adalah masalah rentas sempadan yang menuntut kerjasama politik, saintifik, dan teknikal antara Malaysia dan Indonesia.
Perjanjian ASEAN mengenai Pencemaran Jerebu Rentas Sempadan mesti diaktifkan dengan komitmen lebih tegas, termasuk tindakan undang-undang terhadap pihak yang menjadi punca kebakaran.
Malaysia dan Indonesia perlu memperkukuh operasi bersama di sempadan, termasuk pembenihan awan di ruang udara Indonesia. Pada masa yang sama, perlindungan orang awam mesti diberi keutamaan.
Pendekatan politik sahaja tidak mencukupi. Data sains dan teknologi mesti menjadi asas penyelesaian. Perkongsian data satelit untuk mengesan titik panas dan meramal arah tiupan angin secara masa nyata adalah kritikal.
Teknologi pemadaman tanah gambut seperti teknik pembasahan semula dan operasi pemadaman api dari udara yang strategik perlu dikongsi bersama.
Penyelidikan standard kualiti udara ASEAN juga penting bagi memastikan data konsisten dan telus, selain kajian kesan jangka panjang jerebu terhadap kesihatan penduduk dan sistem ekologi rantau ini.
Teknologi satelit kini menjadi “mata di angkasa” yang mampu mengesan kebakaran melalui penderiaan inframerah dan kecerdasan buatan (AI).
Malaysia melalui Agensi Angkasa boleh memanfaatkan data ini untuk pemetaan kerosakan hutan dan tindakan pantas. Dengan integrasi teknologi moden, kita mampu bertindak lebih awal sebelum kebakaran merebak menjadi bencana besar.
Jerebu bukan hanya menjejaskan manusia. Burung hijrah yang menggunakan Laluan Terbang Asia Timur-Australasia (EAAF) terganggu navigasi akibat jarak penglihatan rendah, mengalami kerosakan paru-paru akibat zarah halus dan kehilangan tenaga sehingga mati sebelum tiba ke destinasi.
Habitat pantai berlumpur pula tercemar dengan mendapan toksik, meracuni rantai makanan bentik. Mikroorganisma lumpur mati akibat kekurangan cahaya matahari, mengurangkan sumber makanan burung hijrah.
Hutan bakau yang menjadi penapis semula jadi dan penghalang hakisan pantai turut rosak apabila fotosintesis terhalang oleh asap jerebu berpanjangan.
Kesannya, ekosistem pantai yang kritikal bagi kelangsungan burung hijrah semakin terancam.
Zarah jerebu bukan sekadar debu atau abu kayu kosong, ia adalah campuran kompleks bahan kimia berbahaya yang terhasil daripada pembakaran tidak sempurna hutan, tanah gambut dan sisa pertanian, yang kemudiannya bercampur dengan pencemaran bandar.
Pemendapan ke atas permukaan lumpur misalnya, boleh memberikan kesan kepada organisma bentik seperti cacing, ketam kecil, dan kerang yang menjadi sumber makanan utama burung hijrah.
Jerebu juga menjejaskan fotosintesis mikroalga yang menjadi dasar rantaian makanan. Gabungan impak toksik yang menyebabkan pengurangan populasi invertebrata, menyebabkan burung hijrah gagal mendapatkan nutrisi yang cukup untuk meneruskan migrasi.
Malaysia sebagai rakan kongsi Laluan Terbang Asia Timur-Australasia (EAAF) perlu menggerakkan isu jerebu rentas sempadan ini kerana ia penting dalam pemuliharaan burung hijrah yang melibatkan 22 negara di sepanjang laluan tersebut.
Jika Malaysia gagal memainkan peranan aktif, bukan sahaja ekosistem tempatan yang terjejas, tetapi reputasi negara sebagai pusat kepelbagaian biologi serantau juga akan tercalar.
Jerebu adalah ujian kepimpinan ekologi Malaysia. Ia menuntut tindakan bersepadu yang melangkaui sempadan politik, dengan sains dan teknologi sebagai teras penyelesaian.
Jika kita gagal bertindak, bukan sahaja rakyat Malaysia yang menderita, tetapi seluruh rantau Asia Tenggara akan menanggung akibatnya.
Burung hijrah yang terbang ribuan kilometer sebagai petunjuk membawa mesej jelas: Ekosistem kita sedang tenat.
Kini masanya Malaysia tampil sebagai peneraju dalam kerjasama saintifik ASEAN dan membuktikan bahawa kita serius dalam mempertahankan udara bersih, kesihatan rakyat dan kelestarian alam.
Malaysia tidak boleh lagi berdiam diri. Jerebu adalah ujian kepimpinan ekologi negara. – UTUSAN
DR. Ahmad Ismail ialah Felo Akademi Sains Malaysia (ASM).
PETALING JAYA: Kualiti udara di Serian, Sarawak menghampiri tahap darurat apabila bacaan Indeks Pencemaran Udara (IPU) mencecah 495 setakat pukul 7 pagi ini.
Berdasarkan portal Sistem Pengurusan IPU Jabatan Alam Sekitar (JAS), bacaan itu meletakkan Serian pada tahap pencemaran udara yang amat tinggi dan menghampiri paras maksimum 500.
Selain Serian, tiga lagi kawasan di Sarawak merekodkan bacaan IPU pada tahap sangat tidak sihat, iaitu Kuching (289), Samarahan (265) dan Sri Aman (250).
Sementara itu, enam kawasan lain di Sarawak dan dua lokasi di Sabah mencatatkan bacaan IPU pada tahap tidak sihat.
Kawasan berkenaan ialah Sarikei (181), Sibu (174), Mukah (169), Bintulu (159), Samalaju (153), Institut Latihan Perindustrian Miri (149), Sandakan (153) dan Politeknik Kota Kinabalu (125).
Bacaan IPU 0 hingga 50 menunjukkan kualiti udara baik, 51-100 sederhana, 101-200 tidak sihat, 201-300 sangat tidak sihat dan IPU melebihi 300 dikategorikan bahaya.
Sebelum ini, Timbalan Premier Sarawak, Datuk Amar Douglas Uggah Embas dilaporkan berkata, negeri itu bersedia mengisytiharkan darurat jika pencemaran udara akibat jerebu mencapai tahap kritikal susulan pembatalan sambutan Hari Kebangsaan peringkat negeri.-UTUSAN
KUCHING: Perbadanan Perhutanan Sarawak (SFC) meningkatkan pemantauan di kawasan hutan berisiko dalam menghadapi cuaca panas, kering serta jerebu kini yang boleh meningkatkan risiko kebakaran hutan.
Pengurus Besar SFC, Abang Arabi Abang Aimran, berkata pihaknya sentiasa mengambil serius situasi tersebut kerana ia bukan sahaja meningkatkan risiko kebakaran hutan malah boleh memberi tekanan kepada ekosistem serta hidupan liar.
"Pemantauan ini kita lakukan khususnya di kawasan hutan gambut dan kawasan berhampiran dengan aktiviti manusia. Kita laksanakan rondaan di lapangan serta menggunakan maklumat "hotspot" serta teknologi bagi membantu mengesan tanda-tanda awal kebakaran.
"Secara fokus dan berdasarkan insiden lalu, kita lebih menumpukan pemantauan kepada Kawasan Perlindungan Sepenuhnya (TPA) yang pernah terjejas akibat kebakaran hutan," katanya kepada Bernama.
Antara kawasan menjadi perhatian ialah Santuari Hidupan Liar Sibuti, Rizab Semula Jadi Piasau, Taman Negara Lambir, Taman Negara Niah, Taman Negara Mulu di Miri selain Santuari Hidupan Liar Samunsam, Taman Negara Bako, Taman Negara Kuching Wetland di Kuching serta Rizab Semula Jadi Bukit Lima di Sibu.
Abang Arabi berkata SFC juga bersedia menangani kemungkinan hidupan liar mengalami kecederaan akibat kebakaran hutan atau terjejas kesihatan akibat pendedahan kepada asap dan jerebu melampau.
Beliau berkata persediaan itu merangkumi penyediaan peralatan kecemasan serta tenaga kerja terlatih, termasuk pegawai veterinar SFC bagi membolehkan tindakan segera diambil sekiranya berlaku kecemasan.
"Kolaborasi dengan pusat veterinar swasta dan Jabatan Perkhidmatan Veterinar juga adalah strategi kami dalam menangani isu melibatkan kesihatan hidupan liar," katanya.
Mengulas mengenai kesiapsiagaan jangka panjang, Abang Arabi berkata perubahan iklim yang menyebabkan keadaan panas dan kering memerlukan SFC meningkatkan tahap kesiapsiagaan secara lebih sistematik.
"Dalam hal ini, kita sentiasa menilai keadaan semasa dan mengemas kini garis panduan serta prosedur operasi standard (SOP) sedia ada.
"Matlamat kita bukan hanya bertindak apabila kebakaran berlaku tetapi yang lebih penting ialah mencegah, mengesan lebih awal dan melindungi hutan serta hidupan liar sebelum keadaan menjadi lebih serius," katanya.
Situasi jerebu rentas sempadan berlaku di beberapa kawasan di Sarawak sejak awal Ogos.
Menurut portal Sistem Pengurusan Indeks Pencemar Udara Malaysia (APIMS) Jabatan Alam Sekitar (JAS), setakat 7 pagi ini kualiti udara di kawasan Serian merekodkan kadar Indeks Pencemar Udara (IPU) pada tahap bahaya iaitu 495.
Selain itu, tiga kawasan merekodkan bacaan IPU sangat tidak sihat iaitu Kuching (289), Samarahan (265) dan Sri Aman (250). – BERNAMA
ISTANBUL: Angka kematian akibat banjir kilat dahsyat di Nepal dan China meningkat kepada 1,280 setakat semalam, manakala lebih 5,620 orang masih hilang ketika operasi mencari dan menyelamat (SAR) memasuki minggu kedua.
Pihak Berkuasa Pengurangan dan Pengurusan Risiko Bencana Kebangsaan Nepal dalam kenyataan semalam berkata, seramai 1,259 orang maut di negara itu, manakala 5,083 lagi masih hilang.
Mereka yang masih hilang termasuk 583 warga asing. Lebih 21,400 anggota keselamatan dikerahkan bagi operasi berkenaan.
Dalam pada itu, keluarga di kawasan terjejas banjir di Nepal mengadakan upacara pengebumian secara simbolik bagi insan tersayang yang masih hilang.
Di negara jiran, China, 21 orang maut, manakala 541 lagi masih hilang termasuk 261 warga asing, menurut pihak berkuasa tempatan.
Di Rasuwa, antara daerah paling teruk terjejas di Nepal, keluarga menghasilkan patung mayat menggunakan kaas-kush iaitu rumput suci dan menjalankan upacara terakhir bagi 'membebaskan roh' saudara mereka yang hilang selepas kehilangan harapan untuk menemui jasad mereka, lapor Kathmandu Post.
Rabu lalu, berpuluh-puluh patung berkenaan dibakar dalam upacara pengebumian beramai-ramai di kuil Pashupati Aryaghat di Kathmandu yang terletak di tebing Sungai Bagmati.
Di Chitwan, satu lagi daerah yang terjejas teruk, pihak berkuasa mengebumikan mayat yang tidak dikenal pasti selepas sampel asid deoksiribonukleik (DNA) diambil kerana jumlah jasad yang ditemui menyukarkan proses pengecaman dan penyimpanan secara individu.
Ramai mangsa banjir kini tidak mempunyai tempat untuk menjalankan upacara berkabung selepas banjir menghanyutkan ahli keluarga serta kediaman mereka di beberapa daerah.
Mereka yang kehilangan segala-galanya dan pergi ke Kathmandu untuk mendapatkan perlindungan juga tidak dapat mencari ruang di kemudahan awam bagi menjalankan upacara berkenaan.
Semalam, anggota tentera, polis dan pasukan lain meneruskan operasi SAR di kawasan dilanda banjir.
Bagaimanapun, pasukan penyelamat berdepan kesukaran berikutan gangguan jalan raya, bekalan elektrik dan komunikasi di kawasan yang luas.
Mereka turut berusaha menyalurkan bekalan bantuan serta memastikan kebersihan di pusat perlindungan bagi mencegah penularan penyakit berjangkit.
Bencana yang berlaku pada 26 Ogos apabila glasier di Gunung Langtang Lirung, Nepal pecah pada altitud kira-kira 5,200 meter, mencetuskan runtuhan ais dan batu yang kemudiannya menjadi aliran debris besar sebelum melanda lembah di sepanjang kawasan sempadan.
Air banjir dan tanah runtuh memusnahkan daerah Rasuwa, Nuwakot, Dhading dan Kavre di Nepal, selain Lembah Kathmandu, manakala turut menimbus pintu sempadan Gyirong di Wilayah Autonomi Xizang, barat daya China yang juga dikenali sebagai Tibet.
KUALA LUMPUR, 4 September – Kualiti udara di Sarawak pagi ini terus merosot dengan stesen pemantauan di Ibu Pejabat Polis Daerah (IPD) Serian merekodkan Indeks Pencemar Udara (IPU) bahaya melepasi 500 iaitu 517.
Berdasarkan kemas kini di laman sesawang Sistem Indeks Pencemar Udara (APIMS) Jabatan Alam Sekitar (JAS), setakat 11.00 pagi, Kuching juga mencatatkan bacaan pada tahap bahaya iaitu 310.
Samarahan dan Sri Aman pula merekodkan bacaan paras sangat tidak sihat iaitu (281) dan Sri Aman (239).
10 kawasan pula merekodkan bacaan IPU tidak sihat dengan enam daripadanya di Sarawak iaitu Sarikei (182), Sibu (178), Mukah (175), Bintulu (157) , Samalaju (151) dan ILP Miri (113).
Dua kawasan di Sabah turut merekodkan bacaan IPU tidak sihat iaitu Sandakan dan Politeknik Kota Kinabalu, dengan masing-masing 152 dan 120.
Di Semenanjung, dua kawasan di Johor mencatatkan kualiti udara tidak sihat iaitu Pasir Gudang (126) dan Segamat (102)