HUBUNGAN diplomatik antara Indonesia dengan Malaysia menjadi antara hubungan dua hala paling penting di Asia Tenggara.

Kedua-dua negara berkongsi sejarah, budaya, bahasa serta kepentingan ekonomi. Namun, hubungan itu tidak terlepas daripada pelbagai cabaran, termasuk isu kebakaran hutan dan tanah di Indonesia yang menyebabkan jerebu merentasi sempadan hingga menjejaskan Malaysia.

Fenomena ini berlaku secara berulang sejak beberapa dekad lalu dan sering menjadi perhatian awam serta kerajaan di kedua-dua negara.

Walaupun isu jerebu kadangkala menimbulkan ketegangan diplomatik, ia juga membuka ruang kepada kerjasama lebih erat dalam bidang alam sekitar.

Hakikatnya, kebakaran hutan bukan sahaja masalah domestik Indonesia, tetapi turut memberi kesan kepada negara jiran. Atas sebab itu, pendekatan berasaskan kerjasama dan saling memahami menjadi semakin penting dalam mengurus cabaran rentas sempadan ini.

Kebakaran hutan lazimnya berlaku di beberapa kawasan di Sumatera dan Kalimantan, terutama ketika musim kemarau.

Apabila kebakaran menjadi sukar dikawal, asap terhasil boleh bergerak merentasi sempadan dan menjejaskan kualiti udara di Malaysia. Situasi ini memberi kesan kepada kesihatan awam, aktiviti ekonomi, sektor pelancongan dan kehidupan harian masyarakat.

Oleh itu, isu jerebu sering berkembang daripada masalah alam sekitar kepada isu diplomatik yang memerlukan perhatian pemimpin kedua-dua negara.

Dari sudut Malaysia, kerajaan mempunyai tanggungjawab untuk melindungi kebajikan rakyat terkesan akibat pencemaran udara.

Namun pada masa sama, Malaysia juga perlu mengekalkan hubungan baik dengan Indonesia sebagai rakan strategik utama di rantau ini.

Dalam konteks ini, kepemimpinan Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim memainkan peranan positif kerana beliau secara konsisten menekankan kepentingan dialog, persefahaman dan kerjasama serantau dalam menyelesaikan isu bersama.

Pendekatan sederhana dan diplomatik dibawa beliau membantu dalam memastikan perbezaan pandangan tidak berkembang menjadi pertikaian yang boleh menjejaskan hubungan dua hala.

Di pihak Indonesia pula, Presiden Prabowo Subianto berdepan cabaran untuk mengurus isu kebakaran hutan sambil memastikan pembangunan ekonomi dan kesejahteraan masyarakat terus dipelihara.

Dalam keadaan itu, diplomasi menjadi instrumen penting untuk menunjukkan komitmen Indonesia dalam menangani kebakaran hutan, memperkukuh kerjasama serantau dan mengekalkan keyakinan negara jiran terhadap kesungguhan Jakarta dalam menyelesaikan masalah berkenaan.

Tangani isu jerebu secara konstruktif

Apa yang menarik, hubungan antara Prabowo dan Anwar memberikan peluang lebih besar untuk menangani isu jerebu secara konstruktif.

Kedua-dua pemimpin mempunyai kesedaran bahawa hubungan Indonesia-Malaysia jauh lebih luas daripada isu asap semata-mata. Perdagangan, pelaburan, keselamatan serantau, pendidikan, tenaga kerja dan kerjasama ASEAN menjadi kepentingan bersama yang perlu dipelihara.

Oleh itu, pendekatan menekankan kerjasama berbanding saling menyalahkan menjadi pilihan lebih realistik dan bermanfaat.

Dalam hubungan antarabangsa moden, cabaran alam sekitar semakin menjadi sebahagian agenda diplomasi. Isu jerebu menunjukkan sempadan politik tidak mampu menghalang kesan daripada kerosakan alam sekitar. Apa yang berlaku di satu negara boleh memberi kesan langsung kepada negara lain. Oleh itu, kejayaan mengurus isu ini bergantung kepada tahap kepercayaan dan kerjasama antara kerajaan yang terbabit.

Melalui kerangka ASEAN, kedua-dua negara mempunyai platform kukuh untuk memperkukuh kerjasama dalam bidang pemantauan kebakaran, perkongsian maklumat, pembangunan teknologi pengesanan awal serta usaha pemuliharaan alam sekitar.

Pendekatan sebegini lebih berkesan kerana ia menangani punca masalah dan bukannya hanya memberi tumpuan kepada kesannya.

Pada pandangan saya, isu jerebu tidak seharusnya dilihat sebagai faktor memisahkan Indonesia dan Malaysia. Sebaliknya, ia perlu dianggap sebagai cabaran bersama yang memerlukan tanggungjawab bersama.

Indonesia sememangnya memikul peranan utama kerana kebakaran berlaku dalam wilayahnya, namun penyelesaian jangka panjang memerlukan sokongan dan kerjasama dari negara jiran, termasuk Malaysia.

Dalam konteks ini, kepemimpinan Prabowo dan Anwar menjadi aset penting kepada kestabilan hubungan dua hala.

Jika Prabowo mewakili komitmen Indonesia untuk memperkukuh diplomasi alam sekitar dan meningkatkan pengurusan kebakaran hutan, Anwar pula memainkan peranan sebagai jambatan diplomasi yang menggalakkan dialog, persefahaman dan kerjasama serantau.

Gabungan kedua-dua pendekatan ini berpotensi memperkukuh lagi hubungan Indonesia-Malaysia pada masa hadapan.

Hakikatnya, kebakaran hutan dan jerebu rentas sempadan kekal sebagai cabaran penting dalam hubungan Indonesia-Malaysia.

Namun, dengan kepemimpinan pragmatik serta komitmen politik kukuh daripada Prabowo dan Anwar, isu ini boleh diurus melalui diplomasi matang dan kerjasama berterusan.

Dalam keadaan dunia semakin saling bergantung, kejayaan kedua-dua pemimpin mengendalikan cabaran ini bukan sahaja akan mengukuhkan hubungan dua hala, malah menjadi contoh penting mengenai bagaimana diplomasi serantau dapat digunakan untuk menyelesaikan masalah alam sekitar yang memberi kesan kepada seluruh rantau Asia Tenggara.

Penulis adalah Pensyarah Bahagian Politik, Universiti Sumatera Utara (USU) dan Felo The Future Research, Malaysia